Tweede Kamer verwerpt motie tegen plaatsing van transvrouwen in de vrouwengevangenis

Begin april 2026 stemde de Tweede Kamer over een motie die de regering zou moeten dwingen om nooit meer transvrouwen bij vrouwelijke gedetineerden te plaatsen. De motie kwam er nadat een petitie tegen die praktijk eerst tot een officiële Kamerbrief van het ministerie van Justitie en Veiligheid had geleid. De uitkomst van de stemming laat zien hoe smal het parlementaire draagvlak voor een sekse-gebaseerd plaatsingsbeleid in het gevangeniswezen op dit moment is — en hoe het bestaande, casusgerichte beleid van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) juist daardoor intact blijft.

De petitie en de Kamerbrief

Aanleiding was een petitie met de titel "Plaats 'transvrouwen' niet in de vrouwengevangenis, zet alle mannen in de mannengevangenis", die bij de vaste Kamercommissie voor Justitie en Veiligheid binnenkwam. De commissie vroeg staatssecretaris Van Bruggen om een reactie, die op 9 maart 2026 in een Kamerbrief volgde. Daarin herhaalde het ministerie het staande DJI-beleid: plaatsing van gedetineerden gebeurt in beginsel op basis van het geslacht dat in het paspoort staat, maar DJI kan daarvan afwijken "omwille van de veiligheid" — van de betrokkene zelf, van medegedetineerden en van het personeel. Een vaste, algemene regel die transvrouwen categorisch uitsluit van de vrouwenafdeling bestaat dus niet; iedere plaatsing wordt individueel beoordeeld, op basis van gedrag, persoonlijkheid en persoonlijke kenmerken.

De motie-Faber: 40 tegen 110

Waar de Kamerbrief bleef bij een toelichting op bestaand beleid, ging PVV-Kamerlid Marjolein Faber een stap verder. Op 2 april 2026 diende zij een motie in die de regering opriep om geen transgender vrouwen meer in de vrouwengevangenis te plaatsen, met als onderbouwing dat vrouwen het recht hebben uitsluitend met personen van het vrouwelijke geslacht te worden opgesloten. De motie werd ontraden door het kabinet en bij handopsteken verworpen: 40 stemmen voor, 110 tegen. Alleen PVV, FVD, de Groep Markuszower, BBB en SGP steunden het voorstel; alle overige fracties — van coalitie tot een groot deel van de oppositie — stemden tegen.

Daarmee bleef een eerder geuite zorg in de Kamer onbeantwoord: bij een vroeger debat over de transgenderwet waarschuwden Kamerleden dat zelfidentificatie het voor mannelijke gedetineerden gemakkelijker zou kunnen maken om alsnog in een vrouwengevangenis terecht te komen, zonder dat daar een medische transitie of langdurige diagnostiek aan voorafgaat.

Wat er nu overblijft

Met het verwerpen van de motie verandert er voorlopig niets aan de praktijk: DJI blijft per geval beslissen, met veiligheid als afwegingscriterium en het paspoortgeslacht als uitgangspunt, niet als absolute grens. Onderzoekers zoals Pauline Jacobs wezen er in de bredere discussie op dat spraakmakende buitenlandse incidenten — zoals de Schotse zaken Isla Bryson en Karen White, waarin veroordeelde zedendelinquenten na een aangekondigde transitie eerst in een vrouwengevangenis belandden — vaak als maatgevend voorbeeld worden gebruikt, terwijl gedegen Nederlands onderzoek naar de omvang en aard van het vraagstuk goeddeels ontbreekt. Voor voorstanders van een sekse-gebaseerd criterium is de smalle steun voor de motie-Faber een teleurstelling; voor wie het huidige, individuele beoordelingsbeleid verdedigt, bevestigt de uitslag vooral dat een categorische uitsluiting op dit moment geen Kamermeerderheid heeft.