Twee rechters, tegengestelde bevelen: hoe een federale vrouwengevangenis in de VS een aparte mannenvleugel kreeg

Federal Medical Center Carswell in Fort Worth, Texas, is een van de grootste federale gevangenissen voor vrouwen in de Verenigde Staten. Sinds begin augustus 2026 huisvest de instelling ook een aparte, afgeschermde vleugel voor mannelijke gedetineerden die zich als vrouw identificeren — een regeling die is ontstaan doordat twee federale rechters elkaar recht in de weg zaten.

Twee rechters, twee uitkomsten

Tijdens de regering-Biden werden mannelijke gedetineerden die zich als vrouw identificeerden geplaatst in vrouwengevangenissen, waaronder FMC Carswell. President Trump ondertekende bij zijn aantreden een executive order die deze praktijk moest terugdraaien en mannen weer naar mannengevangenissen zou overplaatsen.

Rechter Royce Lamberth van de federale rechtbank in Washington D.C. blokkeerde die overplaatsingen. Volgens zijn uitspraak verplicht de eerder afgedwongen scheiding van gedetineerden er niet automatisch toe dat de eisers, de mannelijke gedetineerden, ook daadwerkelijk tussen vrouwelijke medegedetineerden worden gehuisvest. Vrijwel gelijktijdig ondertekende rechter Sidney Fitzwater, van een federale rechtbank in Texas, een beschermingsbevel met een andere strekking: de mannelijke gedetineerden moesten op een aparte verdieping worden ondergebracht, gescheiden van de vrouwelijke bevolking van de instelling.

Het resultaat van deze twee, moeilijk met elkaar te verenigen bevelen is een gevangenis binnen een gevangenis: een eigen, afgesloten mannenvleugel binnen een instelling die wettelijk en organisatorisch nog altijd als vrouwengevangenis geldt. De federale Bureau of Prisons zou inmiddels van plan zijn alle federaal gedetineerde mannen die zich als vrouw identificeren, in deze vleugel van Carswell te concentreren.

Wie er terechtkwam en waarom het een zaak werd

Bij aanvang zaten er ruim twintig mannelijke gedetineerden in de nieuwe vleugel. Onder hen bevonden zich mannen die veroordeeld zijn voor geweldsdelicten, waaronder verkrachting en kindermisbruik. De zaak kwam mede aan het rollen doordat Rhonda Fleming, een vrouwelijke gedetineerde in Carswell, een rechtszaak aanspande om verwijdering van de mannen uit de vrouwenafdeling af te dwingen. Vrouwelijke gedetineerden meldden volgens berichtgeving intimidatie op plekken als de medicijnenuitgifte en de eetzaal, waar contact met de nieuwe vleugel niet volledig te vermijden bleek.

Elspeth Cypher, voormalig rechter aan het hoogste gerechtshof van Massachusetts en voorzitter van de Women's Liberation Front, volgde de zaak namens vrouwenrechtenorganisaties en wees op het onderliggende probleem: zolang bevoegde rechters elkaar tegenspreken, blijft de facto beleid afhangen van welk vonnis toevallig het laatst is uitgesproken, niet van een doordachte afweging tussen de belangen van vrouwelijke gedetineerden en die van de betrokken mannen.

De mannen willen er zelf ook niet blijven

Opmerkelijk genoeg dienden de mannelijke gedetineerden in de nieuwe vleugel zelf inmiddels spoedverzoeken in om terug geplaatst te worden naar de algemene mannenpopulatie, met een beroep op genderdysforie als grond. Daarmee is de geïsoleerde constructie waarmee de twee rechterlijke bevelen probeerden te verzoenen, in de praktijk voor geen van de betrokken partijen een werkbare oplossing gebleken: niet voor de vrouwelijke gedetineerden die om verwijdering vroegen, en niet voor de mannen voor wie de vleugel bedoeld was.

Wat de zaak-Carswell laat zien

De situatie in Fort Worth is een precair compromis tussen twee rechterlijke uitspraken die niet voor elkaar geschreven waren, eerder dan een doordacht beleid. Zolang de vraag wie in een vrouwengevangenis wordt geplaatst niet eenduidig door wetgever of hogere rechter wordt beslecht, blijft een instelling als Carswell improviseren met vleugels en verdiepingen — met alle onzekerheid voor vrouwelijke gedetineerden van dien.